Најмалку 14 лица од граѓанскиот сектор во Србија биле цел на напад со напреден шпионски софтвер пред локалните избори во март, соопшти фондацијата Шер.
Бранот на напади со шпионски софтвер, откриен во август, откако Епл ги извести луѓето во 110 земји дека веројатно биле жртви на платенички шпионски софтвер, го означува најголемиот документиран бран на таков вид напад во Србија досега.
Инцидентот упатува на употребата на моќен и инвазивен шпионски софтвер насочен кон студенти и членови на политичката опозиција во услови на спорни избори, со претстојни национални избори.
Потврдените случаи на таргетирање вклучуваат членови на студентско движење, активисти, членови на опозициска партија во парламентот и локален советник, соопшти групата. Најмалку еден уред беше нападнат со Пегасус, произведен од израелската компанија NSO Group, додека најмалку два уреди беа нападнати со малициозен софтвер сличен на Новиспај, кој првпат беше откриен од Амнести Интернешнел во Србија во декември 2024 година.
Ела Зековиќ, студентка на Факултетот за политички науки, изјави дека 14 студенти, членови на оперативните тимови на движењето, биле шпионирани од напреден шпионски софтвер и дека сè започнало кога компанијата „Епл“ испратила порака до корисниците дека, како што тврди таа, биле цел на напад.
„Нашите колеги беа шпионирани со нелегален софтвер. Тие не беа само следени на протестот… Нивните телефони беа нападнати со софтвер кој се продава само на земји. Кон средината на август, компанијата Apple испрати предупредување до група корисници на телефони Ајфон дека се цел на напад со шпионски софтвер. Тие луѓе ја контактираа Фондацијата Шер. Денес знаеме дека 14 учесници во движењето беа цел. Тие се студенти, активисти, член на парламентот и советник од опозицијата“, рече Зековиќ на прес-конференцијата. Таа вели дека овие обвинувања се потврдени од светските технолошки лаборатории.
На прес-конференцијата студентска активистка која се идентификуваше само како Милица рече дека добила известување дека нејзиниот телефон е заразен кон средината на август.
Тие можеле да пристапат до микрофонот и камерата на телефонот и да ги вклучат додека се тушираме или зборуваме за приватни работи. Не е нормално да се прави тоа; „Не е нормално што немаме право на приватност“, рече таа.
Ројтерс не можеше да утврди кој е одговорен за наводните инфекции. NSO изјави дека продава само на влади.
Претседателката на парламентот, Ана Брнабиќ, ги отфрли тврдењата на студентите дека биле шпионирани.
„Апсолутно не“, изјави таа за телевизијата Еуроњуз Србија во интервју во среда. „Не верувам во ниту еден збор што го кажале.“
Групацијата NSO не одговори веднаш на барањата за коментар. Во извештај објавен во јануари, групата NSO изјави дека ќе соработува со клиентите за решавање на потенцијални прекршувања.
Во случаи на сериозно или повторено непочитување, NSO може да ја суспендира или прекине врската“, соопшти компанијата.
Во еден инцидент, уред поврзан со член на студентското движење беше цел на верзија со нула клик на Пегасус, што значи дека не бара интеракција од корисникот за да се распореди на уредот. Новиспај беше пронајден на телефонот на член на студентското движење чиј уред претходно беше одземен за време на полициското испрашување, според Шер.
Таргетирањето се совпадна со локалните избори на 29 март одржани во 10 општини, кои се сметаат за тест за тоа како политичките опозициски групи поддржани од студентите можат да се организираат и да се натпреваруваат против политичарите на владејачката партија. Дигиталното таргетирање може да биде преглед на слични акции за парламентарните избори закажани за октомври, соопшти групата.
„Овие нови форензички наоди покажуваат дека српските студентски активисти продолжуваат да бидат цел на инвазивен шпионски софтвер“, рече Донча О’ Цеарбаил, раководител на безбедносната лабораторија на Амнести Интернешнл, која помогна во истрагата на инфекциите.
Во Белград, Ана Тоскиќ Цветиновиќ, од надзорникот за права на Партнери Србија и правен експерт, рече дека употребата на таков софтвер без овластување од судот претставува кривично дело според српските закони.
„Законот за кривична постапка ги предвидува ситуациите во кои е дозволен таен надзор… мора да има образложена судска одлука. Колку што ни е познато, такво нешто не постои тука“, рече Тоскиќ Цветиновиќ.
„Нашиот устав го гарантира правото на заштита на личните податоци“, рече таа.
Имплантот Пегасус бил ставен на телефонот на најмалку еден студент помеѓу декември 2025 и јануари 2026 година, според Бил Марчак, виш истражувач во Ситизен Лаб, канадска група за надзор на интернет, која исто така ги истражува инфекциите. Безбедносните ажурирања на Еплe оттогаш го неутрализираа шпионскиот софтвер, додаде тој. Во соопштението, Епл соопшти дека испратила известувања за закани на 13 август до целни корисници во 110 земји, додавајќи дека до денес, ги известила корисниците во повеќе од 150 земји вкупно.