Избледените и речиси невидливи пешачки премини низ земјава не се случајност туку се последица на начинот на кој општините ги спроведуваат набавките за нивно обележување, покажува истражувањето на Центарот за граѓански комуникации.
Анализата на тендерите спроведена од ЦГК покажува дека поголем дел од општините воопшто немале набавки за т.н. хоризонтална сигнализација на улиците во последните три години, а во многу случаи каде ваквите набавки се реализираат не се поставуваат јасни критериуми за квалитетот и за трајноста на бојата со која се бележат пешачките премини.
Поради тоа, дури и таму каде што се трошат јавни средства за обележување на улиците, резултатите не секогаш се видливи и безбедни пешачки премини.
„Анализата на тендерските документации открива дека само дел од општините дефинираат конкретни стандарди и карактеристики на бојата, додека во голем број општини техничката спецификација е сведена само на два збора, „боја за патишта“, без никакви мерливи критериуми за квалитетот. Како поризични во однос на квалитетот на бележењето на улиците се покажуваат тендерите што се однесуваат на „набавка на услугата за обележување на улиците“. Во нив, најчесто, квалитетот на бојата која треба да се користи не е јасно дефиниран“, пишува во истражувањето.
Од ЦГК појаснуваат дека јавните пари се трошат без очекуваниот ефект со повици во кои има минимални технички барања за бојата и без механизам за проверка колку време ќе трае набавената боја.
Истражувањето открива дека за повеќе од половина од локалните самоуправи, конкретно за 46 од 81, во електронскиот систем нема ниту еден тендер за хоризонтална сигнализација во периодот од 2023 до 2025 година. Тоа значи дека, според системот, во текот на три последователни години немале тендери за бележење на пешачки премини, велосипедски патеки и други ознаки на улиците.
„Во овие општини без ниту еден тендер за бележење на улиците живеат 560 илјади жители. Оваа пракса не е ограничена само на мали рурални општини, меѓу нив се и густо населените скопски општини Аеродром, Чаир, Бутел и Сарај, каде што интензивниот сообраќај ја прави хоризонталната сигнализација директно поврзана со безбедноста на пешаците и на другите учесници во сообраќајот“, стои во анализата.
Во групата општини кои во анализираниот период немаат спроведено ниту една јавна набавка за обележување улици доминираат помали општини.
Мал дел од општините кои во изминатите три години немале вакви набавки, меѓу кои и скопски Чаир, спровеле тендер за оваа намена во тековната година.
Во анализираниот период, односно во 2023, 2024 и 2025 година, општините вкупно спровеле 128 тендерски постапки за обележување на улиците, од кои 33 биле поништени.
Истражувањето покажа дека во 46 општини, односно во 57 отсто од општините, немало ваков вид набавка, дека 21 општина имала една или две вакви набавки во период од 3 години, а 14 општини имале набавки за обележување на улиците во секоја поединечна година.
„Ова говори за значителна нерамномерност меѓу општините во спроведувањето на јавните набавки за обележување на улиците. Набавките се концентрирани во ограничен број општини и јавни претпријатија, што укажува дека континуитет постои кај дел од субјектите, наспроти целосно отсуство кај други“, пишува во анализата.
Освен во однос на фреквенцијата на обележувањето, општините немаат воедначен пристап и тогаш кога спроведуваат јавни набавки за хоризонтална сигнализација.
Анализата на единечните цени исто така открива ценовни разлики и до 4 пати. Бојата е купувана од 132 до 296 денари за 1 килограм, додека пак цените за услугите за бележење со бела боја и стаклен перлит се движат од 281 до 802 денари за м2.