Граѓаните на Србија излегуваат на избори, студентското движење во обид да го собори популистот Вучиќ

Граѓаните на Србија денеска излегуваат на гласање, додека масовното студентско протестно движење се обидува да го собори долгогодишниот популистички лидер Александар Вучиќ – што претставува најголем предизвик за неговото владеење во последните повеќе од десет години.
Предвремените парламентарни избори, кои Вучиќ ги распиша во септември, доаѓаат по речиси две години демонстрации предводени од студенти против корупцијата и растечкиот авторитаризам. Овие протести беа поттикнати од трагедијата во 2024 година во Нови Сад, кога се урна настрешницата на железничката станица, при што загинаа 16 лица. Оттогаш, студентите добија широка поддршка.
Сепак, Вучиќ – кој поднесе оставка од функцијата претседател во текот на својот втор мандат за повторно да се кандидира за премиер – е моќен политичар кој веќе е на власт. Многу гласачи му се благодарни што ја извлекол Србија од економска анонимност и што иницирал период на континуирана модернизација, вклучувајќи изградба на нови автопатишта, железници, училишта и болници.
„Денес излегов рано бидејќи студентите нè повикаа“, изјави 30-годишната Ана на едно избирачко место во Белград.
На домашен план, Вучиќ вети повисоки пензии и плати во јавниот сектор, инвестиции во државното здравство и субвенции за млади парови. На меѓународната сцена, тој одржува рамнотежа: од една страна ги зајакнува врските со Кина и Русија која е традиционален сојузник на Србија и главен снабдувач со природен гас, а од друга страна ја остава отворена вратата за пристапување кон Европската унија.
Студентската агенда за внатрешните прашања е насочена кон искоренување на корупцијата и подобрување на образованието, но тие се помалку конкретни во однос на своите меѓународни амбиции. Нивната листа од 250 кандидати – кои се главно непознати за јавноста – вклучува универзитетски професори, актери и земјоделци, а ја предводи кардиологот Илија Срдановиќ.
Анкетите предвидуваат неизвесна трка. Според истражувањето на „Ипсос“ објавено во четвртокот, Српската напредна странка (СНС) на Вучиќ води со 47% од гласовите, наспроти 40% за студентите. Сепак, други анкети покажуваат предност за студентите.
Уличните протести предводени од студенти, кои започнаа по катастрофата на железничката станица, набрзо прераснаа во најмасовните протести во последните неколку децении, со барање Вучиќ да се повлече од власт. Групите за човекови права и активистите велат дека репресијата се влошила во периодот што следеше.
Богдан Павковиќ беше еден од илјадниците присутни во центарот на Белград на завршниот студентски собир во четвртокот. Тој изјави дека сака да го промени „овој ужасен, грозоморен систем кој нè измамува, нè шпионира и нè тепа“.
Кабинетот на Вучиќ и Министерството за внатрешни работи не одговорија на барањата за коментар. Вучиќ и СНС постојано ги отфрлаат обвинувањата за репресија, корупција и шпионирање на нивните противници. Тој тврди дека студентите се финансирани од странски агенти во Хрватска и Црна Гора – обвинување што студентите го отфрлаат.
„Ова беше една од најтешките, но и најемотивните кампањи“, им рече Вучиќ на своите поддржувачи во четвртокот. „Застанавме против оние што сакаа да ја уништат Србија.“
Односите со ЕУ се влошија, бидејќи Унијата е сè пофрустрирана поради отсуството на реформи во Србија во областите на правосудството, владеењето на правото и борбата против корупцијата.
Во извештајот објавен овој месец, по посетата на Србија, делегација од Советот на Европа – тело за заштита на човековите права – укажа на непријателската и агресивна реторика насочена кон противниците.
Исто така, во септември, претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, го осуди масовниот јавен погреб на осудениот воен злосторник Ратко Младиќ, одржан во Белград, наведувајќи дека тоа е во спротивност со „вредностите врз кои се темели патот на Србија кон Европската Унија“.