Рекордни нивоа на физичко насилство врз новинари, закани со смрт и кампањи за клевета преку интернет, вкоренета неказнивост и строга политичка контрола врз медиумскиот пејзаж – слободата на медиумите во Србија е во продлабочена криза, а прозорецот за работа на независното новинарство брзо се затвора, пренесува Европската федерација на новинари.
Европската федерација на новинари (EFJ), заедно со своите партнери од Брзиот одговор за слобода на медиумите (MFRR) и Платформата за безбедност на новинарите на Советот на Европа, денес презентира извештај во кој се опишува влошената состојба за слободата на медиумите и безбедноста на новинарите во Србија. Извештајот е резултат на меѓународна мисија во Белград што се одржа во март 2026 година.
Во 2025 година, во Србија се регистрирани 209 прекршувања на слободата на медиумите, двојно повеќе од 84 документирани во 2024 година – што влијаеше на 359 медиумски работници и субјекти. Од 16 јули, од јануари 2026 година се регистрирани 100 случаи што влијаат на 170 медиумски работници.
Од смртоносниот пад на кровот на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, што ги предизвика најголемите протести во историјата на Србија, нападите врз новинари што известуваа за демонстрациите се зголемија. Спроведувањето на законот не само што не успеа да ги заштити новинарите, туку и полицајците сè повеќе дејствуваа како сторители, со најмалку 38 документирани полициски напади врз новинари од 2025 година.
Кризата се протега многу подалеку од физичката безбедност. Стратешките тужби против јавното учество (SLAPPs) продолжуваат да го загрозуваат известувањето од јавен интерес, при што Србија е рангирана на трето место во Европа по бројот на случаи на SLAPP, според податоците на коалицијата CASE за 2025 година. Континуираната криминализација на навредата го зголемува застрашувачкиот ефект врз работата на новинарите.
Дополнително, медиумскиот плурализам е под сериозен притисок. Телеком Србија, кој е во мнозинска државна сопственост, ги прошири своите медиумски удели, консолидирајќи ги провладините наративи низ целиот медиумски пејзаж. Медиумскиот регулатор на Србија, Советот на РЕМ, е нефункционален повеќе од 18 месеци, што ја прави Србија единствената земја-кандидат за ЕУ без функционално регулаторно тело за медиуми. Координираните напади со ботови и шпионскиот софтвер, вклучувајќи го и Пегаз на НСО Групацијата, се појавија како алатки за дигитална цензура против новинарите и медиумските куќи.
Владата започна неколку законски иницијативи, вклучително и напори за вклучување на одредбите од Европскиот закон за слобода на медиумите (EMFA) во домашното законодавство. Сепак, новинарите и актерите на граѓанското општество во голема мера престанаа да се вклучуваат во овие процеси, наведувајќи недостаток на транспарентност, забрзани временски рокови и, најзначајно, длабоко отсуство на доверба во намерите на владата. Меѓународната заедница има клучна улога во заштитата на брзо влошените слободи на печатот во Србија и спречувањето на поширокиот демократски пад.
Партнерите на MFRR и Платформата за безбедност на новинарите на Советот на Европа ги повикуваат српските власти: Веднаш да престанат со провокативната реторика насочена кон новинарите и да се воздржат од сите вербални, физички и правни напади врз печатот, вклучително и употребата на SLAPPs. Властите треба да воведат и специјализирани програми за обука за полициските и судските актери за да се обезбеди доследна примена на заштитните мерки за новинарите.
Партнерите дополнително ја повикуваат Европската Унија јавно и недвосмислено да ги осуди нападите врз новинарите во Србија и да го услови директното финансирање на Србија во стратешките области со мерливи подобрувања во безбедноста на новинарите и стандардите за слобода на медиумите.
Целосниот извештај содржи детални препораки до српските власти, вклучувајќи ја владата, парламентот, полицијата и обвинителството, за конкретните чекори потребни за справување со оваа криза.