Идејата за дигитален „совршен пријател“ кој е секогаш достапен, нуди поддршка и никогаш не осудува на прв поглед изгледа како можен одговор на растечкиот проблем на осаменоста. Но експертите за ментално здравје и технологија предупредуваат дека ваквиот однос со вештачка интелигенција може да создаде лажна слика за поврзаност и долгорочно да ја влоши социјалната изолација.
Прашањето станува сè поактуелно во време кога вештачката интелигенција сè почесто се нуди како решение за емоционална поддршка. Дел од технолошките лидери, меѓу кои и извршниот директор на Мета, Марк Закерберг, изјавија дека ваквите системи би можеле да помогнат во намалување на чувството на осаменост. Сепак, научните анализи и клиничките набљудувања укажуваат на значајни ограничувања.
Светската здравствена организација уште во 2023 година ја прогласи осаменоста за глобален здравствен приоритет, а истата година американските здравствени власти ја опишаа како национална епидемија.
„Илузија на пријателство“ и улогата на вештачката интелигенција
Во анализа за Си-Ен-Ен, истражувачи и лекари предупредуваат дека вештачката интелигенција може да создаде „илузија на пријателство“, особено кај лица кои веќе се чувствуваат осамено.
Професорката Шери Теркл од Технолошкиот институт во Масачусетс, која со години ја истражува врската меѓу луѓето и технологијата, оценува дека современото општество сè повеќе навикнува емоционална блискост да бара преку дигитални платформи. Според неа, разговорот со вештачка интелигенција може да изгледа како вистинска комуникација, но недостасува клучен елемент – човечката ранливост, без која не постои вистинска интимност.
„Прво разговаравме едни со други преку машини. Сега разговараме директно со машини. Навикнати сме да бараме наклонетост на екран“, вели таа.
Најголем ризик кај социјално изолираните лица
Истражувачката од Универзитетот Принстон, Роуз Гингрич, укажува дека најголем ризик постои кај луѓето кои веќе се социјално изолирани. Тие, како што објаснува, полесно развиваат емоционална приврзаност кон системи кои се дизајнирани да симулираат емпатија и разбирање, иако не поседуваат вистински емоции.
„Луѓето велат дека развиваат врски слични на вистински човечки пријателства, менторства и романтични врски, и чувствуваат дека нивниот четбот со вештачка интелигенција ги сака назад. Но, вистината е дека луѓето може да чувствуваат дека ја сакаат вештачката интелигенција, но таа не им возвраќа љубов“, вели Гингрич.
Недостиг на човечки сигнали во комуникацијата
Дополнително, експертите од областа на јавното здравје предупредуваат дека човечката комуникација не се базира само на зборови.
Деканката на Факултетот за јавно здравје од Универзитетот Џорџ Мејсон, Мелиса Пери, истакнува дека вистинската комуникација не може да се сведе на текст или гласовен разговор. Таа објаснува дека луѓето се биолошки прилагодени да реагираат на тон на глас, изрази на лице и говор на тело.
„Може да изгледа дека вештачката интелигенција разбира и поддржува, но без човечки сигнали, вистинска поврзаност не постои“, истакна Пери.
Ризик од „безконфликтни“ дигитални односи
Според експертите, ризикот од ваквите „безконфликтни“ дигитални односи е во тоа што корисниците може да се навикнат на комуникација без несогласувања и емоционални предизвици, што подоцна ја отежнува способноста за градење реални односи.
Иако дел од експертите сметаат дека вештачката интелигенција може да има улога како поддршка или алатка за вежбање социјални вештини, доминантниот став е дека таа не може да ја замени човечката интеракција. Реалните односи, нагласуваат тие, остануваат клучни за психолошкото здравје и долгорочната благосостојба.