Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, го одрази чувството на длабока промена меѓу европските лидери на Минхенската безбедносна конференција овој викенд, кога рече: „Некои линии се пречекорени, од каде нема враќање назад“.
Трансатлантските врски веќе беа затегнати во текот на изминатата година со враќањето на Доналд Трамп во Белата куќа. Но, притисокот на американскиот претседател за анексија на Гренланд драматично ги зголеми европските сомнежи за посветеноста на Вашингтон да го заштити континентот преку НАТО алијансата.
Државниот секретар на САД, Марко Рубио, им понуди ограничено уверување на Европејците во својот говор на конференцијата. Рубио рече дека САД сакаат да соработуваат со Европа и користеа потопол тон од потпретседателот Џ.Д. Венс минатата година. Но, тој беше критичен кон неодамнешниот политички курс на Европа и не ги спомена НАТО, Русија или војната на Москва во Украина – прашања за кои се појави јаз меѓу САД и нивните партнери во алијансата.
Со влегувањето на војната во петтата година, а Москва од нејзините европски соседи се смета за зголемена закана, лидерите од континентот изјавија дека ќе ги забрзаат напорите за зајакнување на сопствената одбрана и помалку ќе се потпираат на САД.
Тоа, во теорија, ги става на иста страна со Трамп. Неговата администрација вели дека очекува Европа да ја преземе главната одговорност за конвенционалната одбрана на континентот во наредните години. За возврат, Вашингтон ќе го задржи својот нуклеарен чадор над Европа и ќе го почитува пактот за меѓусебна одбрана на НАТО.
Германскиот канцелар Фридрих Мерц, францускиот претседател Емануел Макрон и британскиот премиер Кир Стармер во Минхен ветија дека ќе се заложат за посилен европски столб во рамките на НАТО. Но, посилната домашна одбрана е исто така заштита од тоа Трамп или идниот американски лидер да одлучи да не ја брани Европа.
„Овој нов почеток е исправен под сите околности. Исправен е ако Соединетите Држави продолжат да се дистанцираат. Исправен е сè додека не можеме сами да ја гарантираме сопствената безбедност“, рече Мерц на конференцијата во петок.
Во уште еден знак за нервозата околу безбедносните обврски на САД, Мерц рече дека започнал разговори со Макрон за европско нуклеарно одвраќање. Франција го држи единственото вистински независно нуклеарно одвраќање во Европа откако британските нуклеарни ракети „Тридент“ ги произведуваат и одржуваат САД.
Големото прашање за Европа и нејзините лидери е дали можат да ги усогласат своите зборови со дела – да купат и развијат нови системи за оружје, да ги пополнат празнините во своите арсенали во области како што се ракетите со долг дострел и да ја координираат својата работа.
Знаците досега се мешани.
Водени од стравот од Русија и од повиците од Трамп, европските земји ги зголемија трошоците за одбрана. Членките на НАТО минатата година се согласија да ги зголемат трошоците за основна одбрана од 2% од БДП на 3,5% од БДП, а дополнителни 1,5% да се потрошат за други инвестиции поврзани со безбедноста.
Трошоците за европска одбрана се зголемија за речиси 80% од пред почетокот на војната во Украина, изјави фон дер Лајен на конференцијата во Минхен.
Европските земји формираат конзорциуми за изградба на сложени системи за оружје. Министрите за одбрана од Франција, Германија, Италија, Полска и Шведска во четврток потпишаа писмо за намери за унапредување на работата на Европскиот пристап за удар со долг дострел (ELSA), проект за развој на ракети со длабок удар.
На маргините на состанокот на министрите за одбрана на НАТО во четврток, коалициите на европските земји се согласија да работат заедно на четири проекти, вклучувајќи одбрана од балистички ракети и муниција лансирана од воздух.